Copilot draait. ChatGPT staat klaar. En toch zit er in elk team iemand die alles blindelings in een chatbot plakt, naast een collega die AI weigert aan te raken.
Het is een gedragsprobleem. En het begint bij iets verrassend simpels: niemand heeft verteld wat wel en niet mag.
Gedragspsycholoog Sanne Cornelissen merkt het bij elk bedrijf waar ze komt. De technologie kan genoeg. Het is ons gedrag dat achterblijft.
In deze aflevering gaat Jan Kaan, CCO van InSpark in gesprek met Sanne Cornelissen, gedragspsycholoog en auteur van ‘Me myself & AI’ en ‘This is not AI’. Ze bespreken waarom AI-adoptie stokt en wat organisaties concreet kunnen doen om daar verandering in te brengen.
Sanne ziet in haar workshops steeds dezelfde patronen. Een deel van de medewerkers denkt dat AI niks voor hen is. Te technisch, past niet bij hun functie. Een ander deel vertrouwt blind op wat eruit komt en kopieert alles zonder controle.
Die verschillen zijn niet generatiegebonden, ook al denken veel managers van wel. Het zit in mindset en onzekerheid. In het gevoel van mag ik dit eigenlijk wel gebruiken? En als die vraag al twijfel oproept, stopt de adoptie voordat die begonnen is.
Sanne noemt het de intention-behavior gap. Je wilt AI inzetten. Je ziet de voordelen. Maar je doet het niet, omdat het moeite kost, omdat het onwennig voelt, omdat je niet weet waar je moet beginnen. En dus schuift het door naar morgen. En morgen weer.
De oplossing? Klein beginnen. Eén chatbot. Eén taak. En van daaruit opbouwen.
De snelste manier om adoptie te versnellen is verrassend eenvoudig. Geef mensen duidelijkheid over wat mag.
Veel bedrijven schrijven uitgebreide beleidsstukken over AI-gebruik. Twintig pagina's, ergens op een server of in de cloud. Niemand die ze leest. Sanne's advies is simpel. Stel vijf regels op. Stuur ze rond. Bespreek ze in het team.
Want de onzekerheid die adoptie remt is vaak praktisch. Mag ik contracten in Copilot zetten? Mag ik ChatGPT gebruiken of alleen de Microsoft-tools? Zolang niemand dat helder maakt, kiezen mensen voor de veilige optie. Niks doen.
Naast richtlijnen helpt het om iemand van buiten te laten komen. Sanne vergelijkt het met het witte-jas-effect. Een externe expert die hetzelfde zegt als de interne IT-afdeling, wordt sneller geloofd. En het geeft het hele team een gedeeld startpunt.
Zet AI wekelijks op de teammeeting en deel hoe je het gebruikt. Leer van elkaar. Dat doet meer dan welk beleidsdocument ook.
Er is een verschil tussen AI gebruiken en AI laten werken.
Sanne vergelijkt het met een diepvriespizza. De meeste organisaties behandelen AI als magnetron. Iets erin, knop indrukken, klaar. Snel, makkelijk, en voor repeterende taken prima. Notulen maken, data overzetten, samenvattingen schrijven.
De grote winst zit ergens anders. In het herontwerpen van hoe je werkt. Sanne noemt dat een signature dish. Nadenken over welke taken AI kan overnemen, waar je juist meer ruimte creëert voor mensen, en hoe die twee op elkaar aansluiten.
Ze geeft het voorbeeld van een salesteam. Het oude proces is bekend. Bellen, aantekeningen maken, alles handmatig in het CRM zetten. In het nieuwe proces belt de medewerker en focust volledig op het gesprek. AI schrijft mee, vult het CRM en de medewerker controleert achteraf. Minder handwerk, betere gesprekken.
De bedrijven die werkelijk resultaat boeken met AI, hebben die stap gemaakt. Ze bouwen werkwijzen opnieuw op in plaats van AI op bestaande werkwijzen te plakken.
Sanne werkt met een principe dat ze Mens, AI, Mens noemt. Eerst zelf nadenken. Dan AI inzetten, en daarna weer zelf beoordelen wat je ermee doet.
Klinkt logisch. Toch doet bijna niemand het zo. De meeste mensen openen een chatbot, typen hun vraag, en nemen het eerste antwoord als uitgangspunt. Uit onderzoek blijkt dat dit eerste antwoord je ankerpunt wordt. Je brein gaat daarna niet meer terug naar je eigen idee.
Wie wél eerst zelf nadenkt en pas daarna AI inschakelt, heeft meetbaar hogere hersenactiviteit dan wie alleen zijn eigen brein gebruikt. De combinatie maakt je scherper dan beide losse delen.
Het omgekeerde levert soms pijnlijke situaties op. De rector van de Universiteit van Gent citeerde Einstein voor een volle zaal studenten. "Dogma is de vijand van progressie." Klinkt overtuigend. Alleen heeft Einstein dat nooit gezegd. Het was een AI-fabricatie die niemand had gecheckt.
Sanne werkt met twee schermen naast elkaar. Links de chatbot, rechts waar ze mee bezig is. Zelf typen in plaats van kopiëren en plakken. Zo activeer je je eigen denken en voorkom je dat je fouten overneemt.
Shadow AI is wat er gebeurt als mensen AI gaan gebruiken zonder dat iemand heeft verteld welke tools mogen en welke data erin mag.
Sanne komt het tegen bij bedrijven zonder richtlijnen. Medewerkers uploaden contracten in gratis chatbots, delen klantdata met tools waar de organisatie geen afspraken mee heeft. De intentie is goed. Het risico groot.
De oplossing begint bij leiderschap. Als je manager AI niet gebruikt en er weinig van afweet, motiveert dat niemand. Sanne krijgt regelmatig de vraag van medewerkers: ik wil dit gebruiken, maar hoe krijg ik mijn manager mee? Dat signaal komt steeds vaker van de werkvloer.
Kies één team en één tool. Evalueer samen. En dwing het niet af met KPI's. Sanne is daar helder over. Intrinsieke motivatie werkt beter dan doelen opleggen. Laat mensen zelf ervaren welk probleem AI voor hen oplost. Daar begint adoptie.
De tool kan genoeg. De vraag is of je organisatie weet wat ermee mag, hoe je het inzet, en waar je juist zelf blijft nadenken.
Wil je met jouw team direct zelf aan de slag? Volg dan onze ‘AI Agent in a Day’ workshop, en bouw diezelfde dag nog meerdere AI-agents die je direct kan toepassen in jouw werk: https://www.inspark.nl/inspiratiecentrum/workshops/ai-agent-in-a-day